Tham dự có TS Phạm Thị Thành, Viện trưởng Viện Thông tin khoa học; TS Tống Đức Thảo, Phó Viện trưởng; TS Nguyễn Tiến Hiệp, Phó Viện trưởng; cùng toàn thể cán bộ, viên chức của Viện Thông tin khoa học.
Nội dung buổi Thông tin khoa học tập trung phân tích đặc điểm, yêu cầu, phương pháp tiếp cận và các phương án xử lý trong quá trình viết bài dự thi Cuộc thi chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng (Cuộc thi 35); đồng thời chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn sâu sắc rút ra từ quá trình trực tiếp tham gia công tác lý luận, đấu tranh tư tưởng và chấm bài thi ở cấp Trung ương.
Nhận thức về vai trò, trách nhiệm của cán bộ thông tin khoa học trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Mở đầu buổi Thông tin khoa học, PGS,TS Nguyễn Bá Dương nhấn mạnh rằng, cán bộ, viên chức Viện Thông tin khoa học đang đứng ở một vị trí hết sức trọng yếu trong hệ thống các cơ quan nghiên cứu, thông tin, tuyên truyền lý luận chính trị của Đảng. Đây là lực lượng trực tiếp tham gia xây dựng, thẩm định, biên tập, lan tỏa các sản phẩm thông tin khoa học lý luận chính trị, có ảnh hưởng sâu rộng đến nhận thức của cán bộ, đảng viên và Nhân dân.
Theo PGS,TS Nguyễn Bá Dương, trong bối cảnh hiện nay, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ diễn ra trên mặt trận lý luận hàn lâm mà còn lan tỏa mạnh mẽ trên không gian truyền thông, mạng xã hội và đời sống xã hội. Do đó, mỗi cán bộ làm công tác thông tin khoa học cần nhận thức rõ giá trị vị trí công tác, từ đó thể hiện trách nhiệm chính trị, danh dự nghề nghiệp và lương tâm của người cầm bút.
Việc tham gia viết bài dự thi Cuộc thi 35 không đơn thuần là một hoạt động mang tính phong trào thuần túy, mà là một hình thức tự rèn luyện bản lĩnh chính trị, năng lực tư duy và kỹ năng xử lý các vấn đề tư tưởng phức tạp. Thông qua việc phân tích và lập luận trực tiếp, người viết tiếp cận, nhận diện các luận điệu xuyên tạc, sai trái; từ đó hình thành nhãn quan chính trị vững vàng, nâng cao năng lực phản bác và định hướng nhận thức một cách khoa học và thuyết phục.
PGS,TS Nguyễn Bá Dương khẳng định, đây là cuộc chiến đấu trong thời bình, không có tiếng súng nhưng vô cùng gay go, phức tạp; là cuộc đấu tranh “không khói lửa” nhưng có ý nghĩa sống còn đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Vì vậy, người cầm bút tham gia cuộc đấu tranh này cần coi đó là niềm vinh dự, trách nhiệm và sứ mệnh chính trị.
Chủ đề Thông tin khoa học
Nhận diện đặc thù bài viết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Một nội dung được PGS,TS Nguyễn Bá Dương phân tích rất kỹ là việc nhận diện đúng bài viết 35. Theo ông, bài viết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là một dạng bài chính luận đặc thù, không thể đánh đồng với các bài chính luận thông thường, bài nghiên cứu khoa học hay bài báo tuyên truyền chung chung.
PGS,TS Nguyễn Bá Dương khái quát đặc trưng của bài viết 35 bằng bốn chữ: khó - khô - khổ - khiếp. Khó, bởi bài viết đòi hỏi trình độ lý luận cao, khả năng phân tích sắc bén và lập luận chặt chẽ; Khô, bởi nội dung chủ yếu là lý luận, đấu tranh tư tưởng, không dễ tạo cảm xúc như các thể loại văn học, báo chí khác; Khổ, bởi người viết phải đầu tư rất nhiều thời gian, công sức nghiên cứu tài liệu, đọc, phân tích, đối chiếu các quan điểm sai trái; Khiếp, bởi áp lực trách nhiệm chính trị lớn, yêu cầu chính xác cao, chỉ cần một sơ suất nhỏ cũng có thể gây hệ lụy nghiêm trọng.
Thiếu tướng, PGS,TS, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Bá Dương cũng chỉ rõ, bài viết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là dạng bài viết “kép”, đòi hỏi người viết phải đồng thời nắm vững hai mảng kiến thức lớn.
Thứ nhất, là mảng kiến thức chính thống, bao gồm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và lý luận đường lối đổi mới của Đảng. Đây là nền tảng lý luận cốt lõi, là cơ sở khoa học và chính trị để xây dựng lập luận, luận cứ trong bài viết. Việc nắm vững mảng kiến thức này đòi hỏi quá trình học tập, tích lũy lâu dài, thường xuyên cập nhật các Nghị quyết, Văn kiện của Đảng, đặc biệt là các nội dung mới được bổ sung trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV.
Thứ hai, là mảng kiến thức về âm mưu, thủ đoạn, phương thức hoạt động và tác hại của các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị. Đây là mảng kiến thức khó, đòi hỏi người viết phải thường xuyên theo dõi, nghiên cứu các luận điệu xuyên tạc, chống phá để có thể nhận diện đúng, trúng và kịp thời.
Việc kết hợp nhuần nhuyễn hai mảng kiến thức này để hình thành hệ thống luận điểm, luận cứ, luận chứng thuyết phục là thách thức lớn đối với người viết. Nếu chỉ giỏi lý luận mà thiếu hiểu biết về thực tiễn đấu tranh, bài viết sẽ thiếu tính chiến đấu. Ngược lại, nếu chỉ phản ánh hiện tượng mà thiếu nền tảng lý luận vững chắc, bài viết sẽ thiếu chiều sâu khoa học.
Nguồn tư liệu tham khảo và kinh nghiệm viết bài 35
Từ kinh nghiệm thực tiễn tham gia Ban Chỉ đạo 35, Thiếu tướng, PGS,TS, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Bá Dương nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích lũy tư liệu, duy trì thói quen đọc và nghiên cứu thường xuyên các bài viết đấu tranh. Việc “đi nhiều thành lối mòn” trong nghiên cứu, nếu bị gián đoạn, sẽ khiến người viết gặp khó khăn khi quay lại với mảng đề tài này.
Diễn giả giới thiệu một số nguồn tư liệu có giá trị để cán bộ, viên chức tham khảo, trong đó có trang ilevanlan.wordpress.com - chuyên trang của Ban Chỉ đạo 35 Trung ương, nơi đăng tải nhiều bài viết đã được tuyển chọn, phục vụ trực tiếp cho công tác tuyên truyền, đấu tranh phản bác. Bên cạnh đó là trang Nhân Văn Hà Nội trên mạng xã hội, tập hợp nhiều bài viết đấu tranh của đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm.
Việc thường xuyên đọc, nghiên cứu các bài viết này không chỉ giúp tích lũy kiến thức mà còn giúp người viết hình thành tư duy, phong cách và phương pháp xử lý bài 35 một cách bài bản, hiệu quả.
Thiếu tướng, PGS,TS, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Bá Dương trình bày chuyên đề
Kết cấu bắt buộc của bài viết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
PGS,TS Nguyễn Bá Dương nhấn mạnh, bài viết 35 bắt buộc phải có hai nội dung cốt lõi: nhận diện các quan điểm sai trái, thù địch, chỉ rõ cách thức xuyên tạc, bóp méo và tác hại của chúng; đấu tranh phản bác bằng các luận cứ khoa học tương ứng, có tính thuyết phục cao.
Hai nội dung này phải song hành, tương ứng chặt chẽ, tránh tình trạng lệch pha. Thực tiễn chấm thi cho thấy, nhiều bài viết dù được đánh giá cao ở cấp cơ sở nhưng không đạt yêu cầu ở cấp Trung ương do không tuân thủ đúng kết cấu của bài viết 35, viết theo lối văn xuôi, thiếu luận điểm, luận cứ và luận chứng rõ ràng, đây là lỗi phổ biến khiến nhiều bài dự thi không được chấm điểm cao.
Bài viết 35 là bài bút chiến, do đó phải thể hiện rõ tinh thần đấu tranh, lập trường kiên định, giọng văn sắc sảo, đanh thép nhưng vẫn bảo đảm tính khoa học và chuẩn mực chính trị.
Hình thức thể hiện và yêu cầu kỹ thuật của bài viết dự thi
Thiếu tướng, PGS,TS, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Bá Dương cũng phân tích kỹ các yêu cầu về hình thức, dung lượng đối với từng loại hình bài viết tham gia Cuộc thi 35. Đối với tạp chí, bài viết thường có dung lượng từ 4.000-6.000 chữ, tóm tắt khoảng 150 chữ, kèm theo từ khóa và trích dẫn tài liệu tham khảo theo quy định. Đối với báo in, báo điện tử, bài viết thường khoảng 2.000 chữ, tóm tắt 60 chữ, tiêu đề ngắn gọn, rõ mệnh đề.
Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về hình thức không chỉ thể hiện tính chuyên nghiệp mà còn là điều kiện tiên quyết để bài viết được xem xét, đánh giá trong khuôn khổ cuộc thi.
PGS,TS Nguyễn Bá Dương phân tích kỹ các quy định về hình thức đối với bài viết dự thi đăng trên tạp chí, báo in, báo điện tử. Đặc biệt, tiêu đề bài viết có vai trò rất quan trọng, là “cánh cửa đầu tiên” để ban giám khảo quyết định có đọc tiếp hay không.
Trong viết bài chính luận, đặc biệt là các bài đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng (bài 35), việc lựa chọn tiêu đề có ý nghĩa định hướng toàn bộ nội dung bài viết. Tiêu đề chỉ nên thể hiện một mệnh đề duy nhất, tuyệt đối hạn chế sử dụng từ “và”, bởi khi xuất hiện “và” là đã hình thành hai mệnh đề song song, kéo theo yêu cầu phải xử lý mối quan hệ giữa các mệnh đề đó - điều vốn rất khó và dễ làm loãng trọng tâm bài viết. Thực tiễn cho thấy, không ít bài viết, kể cả luận văn, luận án, khi đặt tiêu đề có nhiều vế, nhiều dấu phẩy, dấu chấm, đã khiến nội dung bên trong không đủ khả năng bao quát hết các mệnh đề được nêu ra.
Về hình thức, tiêu đề nên ngắn gọn, súc tích, độ dài phù hợp từ 2 đến khoảng 15 chữ, ưu tiên sự cô đọng, gợi mở và tạo được sự tò mò cần thiết cho người đọc. Nội dung, chiều sâu và thông điệp của bài viết sẽ được thể hiện trong phần thân bài, không nên “dồn” quá nhiều ý ngay từ tiêu đề.
Phần tóm tắt của bài viết cần đóng vai trò dẫn dắt, định hướng rõ ràng cho người đọc về nội dung, mục tiêu và “hồn cốt” của bài viết; tránh tóm tắt dàn trải hoặc chỉ mang tính giới thiệu chung chung.
Đối với phần thân bài, bài viết chính luận bắt buộc phải làm rõ hai nội dung lớn. Thứ nhất là nhận diện các quan điểm sai trái, thù địch, chỉ nên tập trung từ ba đến bốn vấn đề cốt lõi, làm rõ cách thức các quan điểm này xuyên tạc, bóp méo, bôi đen chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, đồng thời chỉ ra những tác hại của chúng đối với nhận thức xã hội. Thứ hai là xây dựng hệ thống luận cứ để đấu tranh, phản bác, trong đó từng luận điểm phản bác phải tương ứng trực tiếp với các vấn đề đã nêu ở phần nhận diện; nêu bao nhiêu vấn đề thì phải phản bác đầy đủ bấy nhiêu vấn đề. Thiếu một trong hai nội dung này thì bài viết sẽ không đáp ứng yêu cầu của một bài 35 đúng nghĩa.
Phần kết luận cần được khái quát lại thành định hướng nhận thức và lập trường chính trị rõ ràng, vừa mang tính tổng kết, vừa thể hiện thông điệp, tuyên ngôn và định hướng tư tưởng. Đây là yêu cầu bắt buộc đối với các bài viết đăng trên tạp chí, báo chí chính luận, kể cả báo in, báo nói hay báo hình, nhằm bảo đảm tính chiến đấu và định hướng chính trị của tác phẩm.
Yêu cầu về tính mới và trách nhiệm của người viết sau khi gửi bài
Bài dự thi Cuộc thi 35 phải là sản phẩm mới, không sao chép, không trùng lặp vượt mức cho phép. Việc kế thừa ý tưởng là cần thiết nhưng phải được xử lý sáng tạo, trở thành sản phẩm trí tuệ của chính người viết.
PGS,TS Nguyễn Bá Dương cũng lưu ý, sau khi hoàn thành bài viết và gửi tham dự cuộc thi hoặc đăng báo, tạp chí, tác giả cần chủ động trao đổi với ban biên tập, cơ quan tổ chức, thể hiện tinh thần trách nhiệm, tiến thủ, không phó mặc bài viết.
Các đại biểu tham dự Thông tin khoa học
Kết luận buổi trình bày, Thiếu tướng, PGS,TS, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Bá Dương nhấn mạnh, viết bài bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ vừa khoa học, vừa chính trị, đòi hỏi tinh thần trách nhiệm, sự cầu thị và quyết tâm cao của cán bộ, viên chức Viện Thông tin khoa học.
Buổi Thông tin khoa học với chủ đề “Bài viết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng - cách tiếp cận và các phương án xử lý” đã cung cấp những hướng dẫn toàn diện, sâu sắc và có giá trị thực tiễn cao. Những chia sẻ của PGS,TS Nguyễn Bá Dương không chỉ giúp cán bộ, viên chức Viện Thông tin khoa học nắm vững yêu cầu, đặc thù của bài viết 35, mà còn góp phần nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực tham gia đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới./.