Đồng chủ trì có PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương và PGS,TS Hoàng Anh, Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
Tham dự hội thảo có đại diện lãnh đạo các đơn vị, các chuyên gia và nhà khoa học đến từ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Hội đồng Lý luận Trung ương; Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Bộ Ngoại giao và Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an.
Quang cảnh hội thảo
Phát biểu khai mạc và đề dẫn hội thảo, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Uỷ viên Bộ Chính trị khoá XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, thế giới đang chuyển từ kỷ nguyên công nghiệp sang kỷ nguyên trí tuệ, trong đó khoa học, công nghệ trở thành lực lượng sản xuất mới và động lực quan trọng thúc đẩy phát triển. Nếu như thế kỷ XX được định hình bởi địa chính trị lãnh thổ, dầu mỏ và năng lượng thì thế kỷ XXI đang nổi lên hình thái địa chính trị mới – địa chính trị của trí tuệ nhân tạo (AI), qua đó định hình lại phương thức phát triển, thay đổi mô hình hợp tác, phương thức cạnh tranh giữa các quốc gia cũng như mối quan hệ giữa an ninh và phát triển, đòi hỏi các quốc gia phải có tư duy thích ứng và tầm nhìn chiến lược.
Theo GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, AI không chỉ là cuộc đua về thuật toán mà đã trở thành cuộc cạnh tranh nhằm kiểm soát các nền tảng phát triển mới, qua đó tái cấu trúc sức mạnh tổng hợp quốc gia và tương quan hợp tác, cạnh tranh trên phạm vi toàn cầu. Sự chuyển dịch này đánh dấu bước ngoặt từ cạnh tranh tài nguyên sang cạnh tranh công nghệ, từ vốn sang tri thức và từ sức mạnh cứng sang năng lực hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Phân tích mối tương quan giữa các cường quốc công nghệ, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng chỉ ra vai trò dẫn dắt của một số cường quốc trong các hệ sinh thái công nghệ và các mô hình AI tạo sinh quy mô lớn. Đáng chú ý, xu hướng phát triển AI chi phí thấp, tối ưu hóa vận hành trên hạ tầng sẵn có do các quốc gia tiên phong đang mở ra những cơ hội mới cho các quốc gia đang phát triển tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu, đồng thời tạo thêm động lực để các nước đi sau từng bước xây dựng năng lực tự chủ về công nghệ.
GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu khai mạc và đề dẫn hội thảo
Trong bối cảnh đó, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh, ngoại giao công nghệ cần được xác định là phương thức để quốc gia tiếp cận các công nghệ chiến lược và là nội dung quan trọng để xây dựng mô hình phát triển mới. Theo đó, Việt Nam cần triển khai đồng bộ các định hướng lớn, gồm kết hợp chặt chẽ giữa hợp tác quốc tế và tự chủ công nghệ; thúc đẩy chuyển giao công nghệ gắn với nghiên cứu và phát triển, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới để chủ động tham gia xây dựng các quy tắc quản trị công nghệ và dữ liệu; tăng cường ngoại giao về dữ liệu và nhân tài; đồng thời mở rộng hợp tác với các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới trên cơ sở bảo đảm chủ quyền dữ liệu quốc gia, nâng cao năng lực quản trị và kiểm soát rủi ro đối với các nền tảng AI, qua đó tạo nền tảng phát triển bền vững và nâng cao vị thế của Việt Nam trong kỷ nguyên số.
Khẳng định yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam hiện nay là phát triển năng lực công nghệ nội sinh và xây dựng nền ngoại giao công nghệ chủ động, linh hoạt, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh cần có tầm nhìn chiến lược dài hạn từ 10 đến 20 năm đối với phát triển năng lực công nghệ quốc gia, thay vì chỉ tập trung vào các dự án đầu tư trước mắt. Đồng chí đồng thời đặt ra bài toán đối với giới nghiên cứu và các nhà khoa học về việc xác định vị trí của Việt Nam trong cấu trúc địa chính trị AI toàn cầu, tìm kiếm các phương thức để Việt Nam có thể “đi cùng người khổng lồ”, đồng hành cùng các quốc gia lớn, từng bước làm chủ công nghệ, thậm chí tạo ra những bước phát triển đột phá dựa trên trí tuệ, sự sáng tạo và khát vọng vươn lên của người Việt Nam.
PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu tại hội thảo
Từ những vấn đề đặt ra, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học tập trung trao đổi, làm rõ hơn nội hàm của khái niệm địa chính trị AI; phân tích xu hướng cạnh tranh giữa các quốc gia trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo; đánh giá vị trí của Việt Nam trong bức tranh công nghệ toàn cầu; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng năng lực tự chủ về dữ liệu, hạ tầng điện toán và trí tuệ nhân tạo, góp phần giúp Việt Nam phát triển cùng thế giới và tạo nền tảng để bứt phá trong tương lai.
GS,TS Nguyễn Xuân Thắng bày tỏ tin tưởng những kết quả của hội thảo sẽ góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về địa chính trị AI và ngoại giao công nghệ, cung cấp cơ sở khoa học phục vụ trực tiếp quá trình triển khai các chủ trương, nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trong giai đoạn mới.
Tại hội thảo, với nhiều tham luận và ý kiến trao đổi trực tiếp, các đại biểu đã tập trung phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về địa chính trị AI trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang trở thành nhân tố quan trọng định hình cục diện phát triển và cạnh tranh toàn cầu. Các đại biểu thống nhất nhận định AI không chỉ tạo ra những đột phá về khoa học, công nghệ mà còn làm thay đổi cấu trúc quyền lực, phương thức hợp tác và cạnh tranh giữa các quốc gia, đặt ra yêu cầu mới về chủ quyền số, an ninh mạng, tự chủ chiến lược và quản trị quốc gia. Nhiều ý kiến cho rằng khái niệm "địa chính trị AI" là vấn đề mới, có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, cần tiếp tục được nghiên cứu, luận giải sâu sắc hơn để xây dựng cơ sở khoa học phục vụ hoạch định chủ trương, chính sách phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên số.
Đại biểu trình bày tham luận tại hội thảo
Đại biểu trình bày tham luận tại hội thảo
Từ góc độ thực tiễn, các đại biểu tập trung phân tích vai trò của ngoại giao công nghệ trong việc thu hút nguồn lực, công nghệ và nhân tài phục vụ phát triển đất nước. Nhiều ý kiến nhấn mạnh cần phát huy vai trò của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài như những cầu nối chủ động trong kết nối với các đối tác, tập đoàn công nghệ và mạng lưới chuyên gia quốc tế; đồng thời thúc đẩy xây dựng hệ sinh thái AI hoàn chỉnh thông qua tăng cường liên kết giữa các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các phòng thí nghiệm. Các đại biểu cũng trao đổi về những vấn đề đặt ra, như lựa chọn ưu tiên trong đầu tư, cân đối giữa hạ tầng và ứng dụng, giữa yêu cầu bảo đảm an ninh và thúc đẩy phát triển.
Trên cơ sở những phân tích và đánh giá, các đại biểu đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và vị thế của Việt Nam trong bối cảnh địa chính trị AI. Trong đó, cần nghiên cứu, vận dụng linh hoạt các hình thức ngoại giao công nghệ trên cơ sở bảo đảm cơ sở chính trị, khoa học và pháp lý; tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế, chính sách về phát triển và quản trị AI; xây dựng chính sách ưu đãi để thu hút nguồn lực, công nghệ và nhân tài; xác định lộ trình phù hợp trong hợp tác với từng đối tác, từng giai đoạn; đồng thời đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức xã hội về AI. Các ý kiến đều khẳng định mục tiêu xuyên suốt là phát triển hệ sinh thái AI đồng bộ, phát huy hiệu quả ứng dụng AI phục vụ quản trị quốc gia, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Trên cơ sở kết quả Hội thảo, Hội đồng Lý luận Trung ương sẽ tiếp tục tổng hợp, chắt lọc các ý kiến, luận cứ khoa học và thực tiễn để xây dựng báo cáo kiến nghị gửi Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhằm nhận diện đầy đủ hơn những vấn đề mới đặt ra, nhất là trong bối cảnh khoa học, công nghệ đang trở thành động lực then chốt của phát triển.
Đại biểu trình bày tham luận tại hội thảo
Đại biểu trình bày tham luận tại hội thảo