Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp”

Chủ trì hội thảo có các đồng chí: Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương; GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Võ Văn Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành uỷ, Chủ tịch HĐND thành phố Hồ Chí Minh và Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong.

Cùng dự tại điểm cầu Hà Nội và các điểm cầu trực tuyến có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng; đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương; các chuyên gia, nhà khoa học.

Các đồng chí lãnh đạo Trung ương, thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh chủ trì hội thảo

Bước đổi mới quan trọng về tổ chức, phương thức vận hành

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cho biết, việc xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng ta; có ý nghĩa trực tiếp đối với việc nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước, chất lượng phục vụ nhân dân và yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, kỷ nguyên mới.

Chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước đổi mới quan trọng về tổ chức và phương thức vận hành của chính quyền địa phương. Mô hình này hướng tới mục tiêu giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn quy trình xử lý công việc, tăng tính chủ động cho cơ sở, đưa chính quyền gần dân hơn, sát dân hơn, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.

Sau một thời gian vận hành thực tiễn, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã bước đầu phát huy những ưu điểm tích cực. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, tổng kết, đánh giá một cách khách quan, khoa học và toàn diện; nhất là về hoàn thiện thể chế, phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, điều kiện bảo đảm, hạ tầng số, dữ liệu, quy trình nghiệp vụ và cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành.

PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu tổng kết hội thảo

Chính vì vậy, hội thảo có ý nghĩa rất quan trọng cả về lý luận và thực tiễn. Đây là dịp để các cơ quan Trung ương, địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học và những người trực tiếp tham gia lãnh đạo, quản lý, tổ chức thực hiện cùng trao đổi, làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực tiễn vận hành, nhận diện đúng những khó khăn, vướng mắc, nguyên nhân và đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong thời gian tới.

Đồng chí Nguyễn Văn Phong cũng cho biết, đối với Hà Nội, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp có ý nghĩa đặc biệt, bởi Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đô thị đặc biệt, địa bàn rộng, dân số lớn, yêu cầu quản trị đa dạng và khối lượng công việc ở cơ sở rất lớn. Trong bối cảnh Hà Nội đang triển khai Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, cùng Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, mô hình mới phải góp phần trực tiếp nâng cao năng lực quản trị, phát huy vai trò trung tâm, động lực phát triển của vùng và cả nước; xây dựng Thủ đô xanh, thông minh, hiện đại, văn hiến, văn minh, hạnh phúc.

Vì vậy, Hà Nội xác định đây không chỉ là nhiệm vụ sắp xếp tổ chức bộ máy, mà còn là cơ hội đổi mới phương thức quản trị Thủ đô theo hướng hiện đại, minh bạch, nâng cao chất lượng phục vụ và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới; đồng thời đóng góp thêm kinh nghiệm thực tiễn cho quá trình hoàn thiện mô hình trên phạm vi cả nước.

GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu đề dẫn tại hội thảo

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong phát biểu khai mạc hội thảo

Phát biểu đề dẫn hội thảo, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết, sau gần một năm triển khai tổ chức thực hiện, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã khẳng định đây là một quyết định lịch sử đúng đắn của Đảng. Tuy nhiên, cải cách tổ chức mới là điều kiện cần; nâng cao năng lực thực thi mới là điều kiện đủ để mô hình phát huy hiệu quả bền vững. Trọng tâm không chỉ là sắp xếp đúng, mà còn phải vận hành tốt; không chỉ là giao quyền, mà còn phải bảo đảm đủ năng lực, đủ nguồn lực, đủ công cụ và đủ cơ chế kiểm soát để quyền lực được thực thi hiệu quả.

Từ những vấn đề trên, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương đề nghị các đại biểu, các nhà khoa học, chuyên gia và đại diện các địa phương tập trung trao đổi, làm rõ một số nội dung: Cần đánh giá khách quan, toàn diện các kết quả bước đầu, những khó khăn, hạn chế, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đề xuất các giải pháp khả thi nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế, tổ chức bộ máy, cơ chế vận hành và nền tảng công nghệ của mô hình chính quyền địa phương hai cấp; kiến nghị những chủ trương, chính sách và giải pháp lớn cần triển khai trong thời gian tới.

Ngoài ra, xây dựng chính quyền số phải được coi là điều kiện nền tảng để mô hình hai cấp vận hành thông suốt. Phải tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền địa phương trong điều kiện mô hình mới; tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy cấp ủy ở địa phương phù hợp với mô hình mới, bảo đảm thống nhất, thông suốt từ Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, phường, đặc khu.

Với tinh thần khoa học, trách nhiệm, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng tin tưởng hội thảo sẽ góp phần quan trọng vào tổng kết thực tiễn, bổ sung cơ sở lý luận, nhận diện đúng các vấn đề mới và đề xuất những giải pháp khả thi nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong thời gian tới.

Hoàn thiện thể chế, tăng cường nguồn lực cho cấp xã

Tại hội thảo, các đại biểu đã đánh giá về chặng đường 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Kết quả thực tiễn cho thấy, việc xóa bỏ cấp trung gian đã mang lại những đột phá mạnh mẽ, đưa chính quyền đến sát người dân, song cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực thực thi và phân cấp trao quyền gắn liền với nguồn lực. Các tham luận và ý kiến trao đổi tập trung vào những vấn đề trọng tâm, như: Hoàn thiện thể chế; phân cấp, phân quyền; phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền; xây dựng đội ngũ cán bộ; phát triển hạ tầng số, dữ liệu và các điều kiện bảo đảm để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu lực, hiệu quả trong thực tiễn…

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn tham luận tại hội thảo

Các đại biểu tham luận tại hội thảo

Phát biểu tham luận tại hội thảo, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Hà Nội cơ bản giữ được sự ổn định, thông suốt; vai trò chủ động của cấp xã được nâng lên, nhiều nhiệm vụ được giải quyết trực tiếp tại cơ sở, gần dân và sát việc hơn.

Tuy nhiên, theo đồng chí Dương Đức Tuấn, với đặc thù là Thủ đô, đô thị đặc biệt có dân số lớn, tốc độ đô thị hóa cao và khối lượng công việc quản lý rất lớn, Hà Nội cũng sớm bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ. Trong đó, nổi bật là khối lượng nhiệm vụ chuyển về cấp xã tăng nhanh nhưng việc giao thẩm quyền, biên chế, kinh phí, dữ liệu, công cụ số và cơ chế kiểm soát rủi ro chưa đồng bộ; nhiều nhiệm vụ đã được phân cấp, ủy quyền nhưng còn thiếu cán bộ chuyên môn sâu, dữ liệu chuyên ngành chưa đầy đủ, quy trình nghiệp vụ chưa thống nhất. Năng lực thực thi giữa các địa bàn cũng có sự chênh lệch lớn, trong khi cơ chế bố trí biên chế, ngân sách và hỗ trợ chuyên môn còn mang tính bình quân, chưa phản ánh đầy đủ quy mô quản trị thực tế.

Bên cạnh đó, một số quy định, quy trình nghiệp vụ vẫn được thiết kế theo mô hình có cấp huyện là đầu mối trung gian nên chưa theo kịp yêu cầu vận hành mới, đặc biệt ở các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, xây dựng, đầu tư công, tài sản công, ngân sách, tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Công tác chuyển đổi số dù có nhiều chuyển biến nhưng vẫn gặp khó khăn do dữ liệu và phần mềm chuyên ngành chưa liên thông, nhân lực công nghệ thông tin tại cấp xã còn mỏng.

Từ thực tiễn đó, đồng chí Dương Đức Tuấn cho biết, Hà Nội kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện khung pháp lý về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp; cho phép phân loại xã, phường theo quy mô quản trị thực tế để bố trí bộ máy, biên chế và ngân sách phù hợp; sửa đổi các quy trình nghiệp vụ, tiêu chuẩn dữ liệu chuyên ngành; tăng cường nhân lực chất lượng cao cho cấp xã. Đồng thời đẩy nhanh kết nối, chia sẻ dữ liệu quốc gia với dữ liệu địa phương, tạo điều kiện để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành ổn định, hiệu quả và bền vững hơn…

Mang đến một góc nhìn quản trị tiếp cận xu hướng hiện đại, ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Bình Mỹ (Thành phố Hồ Chí Minh) nhấn mạnh, chính quyền cơ sở hiện nay không chỉ làm nhiệm vụ quản lý hành chính đơn thuần mà phải là "chủ thể kiến tạo phát triển". Xã Bình Mỹ đang áp dụng triết lý "đồng kiến tạo" giữa chính quyền, doanh nghiệp, chuyên gia và cộng đồng dân cư, dựa trên nền tảng dữ liệu số GIS, hướng tới kinh tế cộng đồng và chuyển đổi xanh.

Mặc dù đạt được những thành tựu mang tính đột phá, các ý kiến phát biểu tại hội thảo cũng thẳng thắn phân tích những điểm nghẽn, đặc biệt là sự thiếu đồng bộ giữa nhiệm vụ được giao và điều kiện thực thi.

Khơi thông điểm nghẽn trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp

Phát biểu kết luận hội thảo, PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết, hội thảo đã nhận được sự tham gia trách nhiệm, tâm huyết của các nhà lãnh đạo, quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và cán bộ thực tiễn với 41 tham luận cùng 12 ý kiến phát biểu, thảo luận trực tiếp và trực tuyến.

Quang cảnh hội thảo

Theo PGS,TS Đoàn Minh Huấn, các tham luận và ý kiến tại hội thảo đã khẳng định ý nghĩa, giá trị lý luận và thực tiễn của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, được nhận diện ở tính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, dân chủ, gần dân và phục vụ nhân dân, đồng thời là một trụ cột trong quá trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở địa phương và cơ sở.

Các ý kiến đã làm rõ những đặc trưng cơ bản của mô hình quản trị địa phương hai cấp và mô hình cấp xã mới trong nền quản trị quốc gia hiện đại; chỉ ra những ưu điểm như giảm tầng nấc trung gian, chuyển từ tư duy quản lý theo địa giới hành chính phân mảnh sang tư duy quản trị không gian phát triển, nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ công thiết yếu của người dân. Hội thảo cũng phân tích toàn diện các yếu tố cấu thành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, từ tổ chức bộ máy, chức năng, mối quan hệ giữa các cấp chính quyền đến vai trò của đội ngũ cán bộ, các giá trị văn hóa và bản sắc địa phương trong điều kiện sắp xếp đơn vị hành chính mới. Nhiều tham luận đánh giá sâu hơn cả không gian hành chính lãnh thổ và không gian phát triển đa tầng sau quá trình sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính.

Bên cạnh những kết quả bước đầu đã ổn định và cần tiếp tục phát huy, các ý kiến cũng chỉ rõ những vấn đề còn mang tính chuyển tiếp, những điểm nghẽn, vướng mắc cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện. Đặc biệt, nhiều tham luận dành sự quan tâm đến phương thức lãnh đạo, quản lý và quản trị điều hành theo hướng trao quyền đi đôi với trao nguồn lực, công cụ quản trị và điều kiện thực thi; phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp xã được xác định là nhân tố then chốt cần tiếp tục được đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu tổ chức thực thi, từng bước đưa cấp xã trở thành tuyến đầu trong quản trị phát triển của nền quản trị quốc gia hiện đại. Các tham luận cũng ghi nhận những nỗ lực chủ động của nhiều địa phương trong tháo gỡ khó khăn, xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành mô hình mới.

PGS,TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh, để mô hình phát huy tối đa tiềm năng trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, yêu cầu then chốt trong chặng đường tới là tiếp tục hoàn thiện thể chế. Trong đó, việc trao quyền dứt khoát phải đi đôi với trao nguồn lực, công cụ quản trị và điều kiện thực thi; phân cấp phân quyền phải song hành cùng kiểm tra giám sát; chuyển đổi dứt điểm từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển dựa trên hệ thống dữ liệu.

PGS,TS Đoàn Minh Huấn cho biết, những tri thức khoa học và đúc kết thực tiễn quý báu từ hội thảo sẽ được chắt lọc, hệ thống hóa thành báo cáo tư vấn trình Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết 1 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp, nhất là các đề xuất, kiến nghị tiếp tục hoàn thiện thể chế, hoàn thiện mô hình, xử lý các điểm nghẽn, tăng cường các điều kiện, nâng cao năng lực quản trị địa phương trong giai đoạn mới.