Hội thảo khoa học: “Vai trò của Ấn Độ trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của các cường quốc và tác động đến lợi ích quốc gia của Việt Nam”

Các đồng chí chủ trì hội thảo

Chủ trì hội thảo có các đồng chí: TS Bùi Việt Hương, Phó Viện trưởng Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ; TS Đỗ Tất Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học; TS Mạch Lê Thu, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ.

Hội thảo thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học thuộc các tổ chức nghiên cứu và đào tạo uy tín, bao gồm: Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Học viện Ngoại giao Việt Nam và Trường Chính trị tỉnh Lào Cai.

Hội thảo được tổ chức làm hai phiên: Phiên thứ nhất với chủ đề “Vị thế chiến lược của Ấn Độ và sự tương tác giữa các cường quốc” tập trung phân tích, đánh giá cục diện địa chính trị khu vực, làm rõ vai trò trung tâm của Ấn Độ trong không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương dưới sự tác động từ chiến lược của các cường quốc. Phiên thứ hai với chủ đề “Tác động chiến lược đến lợi ích quốc gia của Việt Nam và định hướng đối sách” đi sâu vào việc định vị Việt Nam trong mối tương quan này, từ đó đề xuất các khuyến nghị chính sách và định hướng đối sách thực tiễn nhằm bảo vệ, tối đa hóa lợi ích quốc gia - dân tộc trong tình hình mới.

Quang cảnh hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Mạch Lê Thu, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ cho biết: Ấn Độ là quốc gia đặc biệt trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Với chính sách tự chủ chiến lược, không tham gia liên minh quân sự, Ấn Độ tương đối độc lập trong quyết sách quốc gia. Về tư duy chiến lược nội tại, Ấn Độ đã có bước tiến hóa mạnh mẽ từ chính sách Hướng Đông sang Hành động phía Đông, và gần đây nhất là nâng cấp tầm nhìn từ An ninh và Tăng trưởng cho Mọi người trong Khu vực (SAGAR) sang chiến lược lớn hơn MAHASAGAR, khẳng định tham vọng trở thành bên cung cấp an ninh và phát triển cho toàn bộ khu vực.

Theo TS Mạch Lê Thu, Việt Nam và Ấn Độ có mối quan hệ hữu nghị truyền thống lâu đời với sự tin cậy chính trị đặc biệt cao. Hai nước chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường (ECSP) vào tháng 5 năm 2026 nhân chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ, đã khẳng định vị thế vô cùng quan trọng của Việt Nam trong chiến lược khu vực của Ấn Độ. Những chuyển dịch mang tính bước ngoặt này ghi nhận sự can dự chính thức của Việt Nam đối với cấu trúc địa chính trị Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Ấn Độ trong cấu trúc khu vực

Tại phiên thảo luận thứ nhất với chủ đề “Vị thế chiến lược của Ấn Độ và sự tương tác giữa các cường quốc”, các chuyên gia đã tập trung phân tích vai trò trung tâm của Ấn Độ; cho rằng, khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đang trở thành trung tâm địa chính trị và địa kinh tế quan trọng nhất thế kỷ XXI, chiếm tới hơn 60% GDP thế giới. Tuy nhiên, đây cũng là không gian cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa các cường quốc, trong đó, Ấn Độ được xem đối tác không thể thiếu của các cường quốc như Mỹ, Nhật Bản (trong cơ chế Bộ tứ - Quad) cũng như các nước châu Âu.

Luận bàn về chủ đề này, TS Đỗ Khương Mạnh Linh, Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ  cho biết, trong cấu trúc quyền lực đa cực đang hình thành, Ấn Độ nổi lên như một "cường quốc dẫn dắt" và là "mắt xích không thể thay thế". Với chính sách “tự chủ chiến lược”, Ấn Độ duy trì vị thế độc lập, không tham gia các liên minh quân sự cứng nhắc nhưng lại là trụ cột trong cơ chế Bộ tứ (Quad) và các diễn đàn đa phương như BRICS, SCO, v.v.. Về tư duy chiến lược nội tại, Ấn Độ đã có bước tiến hóa mạnh mẽ từ chính sách Hướng Đông sang Hành động phía Đông, và gần đây nhất là nâng cấp tầm nhìn SAGAR sang chiến lược lớn hơn MAHASAGAR, khẳng định tham vọng trở thành bên cung cấp an ninh và phát triển cho toàn bộ khu vực.

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Các tham luận tại hội thảo cũng làm rõ cách tiếp cận đa chiều của các nước lớn đối với Ấn Độ. Đối với Mỹ và các đồng minh trong cơ chế Bộ tứ (Quad), Ấn Độ được xem là trụ cột để duy trì trật tự dựa trên luật lệ và cân bằng ảnh hưởng với các cường quốc khác trong khu vực. Đối với các cường quốc châu Âu như Pháp và Đức, Hà Lan, Ấn Độ là đối tác không thể thiếu để cùng hợp tác xây dựng và thực hiện chiến lược giảm thiểu rủi ro trong chuỗi cung ứng. Trong khi đó, Nga duy trì quan hệ Đối tác Chiến lược đặc biệt với Ấn Độ để cân bằng ảnh hưởng của phương Tây và Trung Quốc, thúc đẩy trục đa cực Á - Âu.

Đối với ASEAN, các chuyên gia, nhà khoa học cho rằng: ASEAN và Ấn Độ đều nằm trong giao điểm chiến lược của khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Sau khi thiết lập quan hệ đối tác vào năm 1992, đến nay, cơ chế hợp tác ASEAN-Ấn Độ ngày càng được củng cố và hoàn thiện. Các hội nghị cấp cao hằng năm giữa ASEAN và Ấn Độ được tổ chức từ năm 2002; Ấn Độ bắt đầu tham gia các cơ chế khác do ASEAN dẫn dắt như Cấp cao Đông Á (EAS) và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng mở rộng (ADMM+)… Thông qua các cơ chế này, Ấn Độ đã thiết lập được chỗ đứng vững chắc trong cấu trúc đa phương ở châu Á - Thái Bình Dương do ASEAN chủ đạo.

Ở chiều ngược lại, theo các chuyên gia, Ấn Độ cũng đã chủ động xây dựng các cơ chế hợp tác đa phương như Sáng kiến Vịnh Bengal về Hợp tác Kinh tế và Kỹ thuật đa ngành (BIMSTEC), Hiệp hội Vành đai Ấn Độ Dương (IORA), cho phép thu hút sự tham gia của các nước thành viên ASEAN và thúc đẩy đa dạng hóa hợp tác ASEAN - Ấn Độ. Đặc biệt, sau khi Thủ tướng Modi lần đầu công bố Sáng kiến Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (IPOI) năm 2018, việc xây dựng các cơ chế hợp tác Ấn Độ - ASEAN đã bước vào giai đoạn mới, việc kết nối các cơ chế hợp tác tiểu vùng do hai bên làm chủ đạo đã được đưa vào chương trình nghị sự. Với sáng kiến trên, Ấn Độ đã công khai thừa nhận vai trò trung tâm của ASEAN tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời nhấn mạnh quan hệ đối tác chiến lược ASEAN - Ấn Độ có vai trò quyết định trong khu vực chiến lược này.

Định vị lợi ích và đối sách của Việt Nam

Trong phiên thứ hai mang tên “Tác động chiến lược đến lợi ích quốc gia của Việt Nam và định hướng đối sách”, hội thảo đã đi sâu phân tích, xác định vị thế của Việt Nam trong mối tương quan với các cường quốc. Dấu mốc lịch sử được nhấn mạnh tại hội thảo là việc Việt Nam và Ấn Độ chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường (ECSP) vào tháng 5/2026 nhân chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ.

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Đại biểu tham luận tại hội thảo

Theo TS Lê Thị Hằng Nga, Viện Thông tin khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, cụm từ “tăng cường” được lặp lại nhiều lần trong Tuyên bố chung được ký kết giữa hai nước không chỉ thể hiện tầm mức mới, cao hơn mà còn mang hàm nghĩa mạnh hơn: không dừng lại ở việc mở rộng phạm vi mà còn là gia tăng cường độ và tính thực chất của hợp tác song phương; thể hiện sự gắn kết sâu sắc và thực chất hơn trên tất cả các trụ cột. Minh chứng rõ nét nhất cho sự can dự chiến lược này là việc Việt Nam chính thức tham gia Sáng kiến IPOI của Ấn Độ. Điều này khẳng định sự hội tụ về tầm nhìn chung, đặc biệt là trong an ninh hàng hải, bảo vệ tự do hàng hải trên Biển Đông và tuân thủ UNCLOS 1982.

Tham luận tại hội thảo, các chuyên gia cũng chỉ ra động lực hợp tác tiềm năng giữa hai nước trong kỷ nguyên số như quốc phòng - an ninh với sự chuyển dịch từ đối thoại sang phối hợp thực chất trong đào tạo (không quân, hải quân), công nghiệp quốc phòng, an ninh mạng và gìn giữ hòa bình.

Trong lĩnh vực kinh tế, các tham luận cho rằng, tận dụng chiến lược "China + 1", Việt Nam và Ấn Độ sẽ trở thành các mắt xích bổ trợ thay vì cạnh tranh. Các tập đoàn lớn như Adani và Vingroup đang thúc đẩy các dự án hàng chục tỷ USD trong lĩnh vực cảng biển, năng lượng tái tạo và hệ sinh thái xe điện; Hợp tác trong lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và đặc biệt là việc ký kết MoU về khai thác, chế biến đất hiếm, v.v.. cũng được coi là những "điểm cao chiến lược" giúp hai nước tự chủ về công nghệ và an ninh kinh tế.

Đại biểu chụp ảnh chung tại hội thảo

Trước một trật tự khu vực đang chuyển dịch mạnh mẽ sang cấu trúc đa cực, đa tầng và phức hợp, trên cơ sở phân tích, các khuyến nghị chính sách được đưa ra với Việt Nam. Các ý kiến thống nhất cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; việc không tham gia liên minh quân sự và không chọn bên là nguyên tắc bất di bất dịch để bảo vệ chủ quyền. Tuy nhiên, Việt Nam cần áp dụng tư duy sáng tạo: "không chọn bên nhưng chủ động chọn lợi ích". Điều này đồng nghĩa với việc đẩy mạnh việc xây dựng các mạng lưới lợi ích đan xen chiến lược, đồng thời nâng cấp quan hệ với các cường quốc tầm trung khác. Bằng cách biến thành một mắt xích kinh tế và an ninh không thể thiếu của cả hai phía, Việt Nam sẽ tạo ra một thế "cân bằng động bền vững", giảm thiểu tối đa áp lực ép buộc chiến lược từ các nước lớn và tối ưu hóa không gian phát triển quốc gia.

Đề xuất về nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, PGS,TS Thái Văn Long, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, từ kinh nghiệm của Ấn Độ cho thấy, tiếng nói và vị thế ngoại giao của một quốc gia tỷ lệ thuận với năng lực công nghệ và sức mạnh nội tại của nền kinh tế đó. Khi Việt Nam làm chủ được một phần chuỗi giá trị công nghệ cao, khả năng tự chủ chiến lược của đất nước sẽ được củng cố vững chắc, giảm nguy cơ bị tổn thương trước các biện pháp cấm vận hay đứt gãy chuỗi cung ứng từ cuộc cạnh tranh địa – công nghệ giữa các nước lớn. Do vậy, tập trung nâng cao nội lực công nghệ số và an ninh chuỗi cung ứng, coi đây là trụ cột sức mạnh quốc gia để tự bảo vệ lợi ích trong môi trường quốc tế bất định cũng là một khuyến nghị được các nhà khoa học nêu ra. 

Phát biểu tổng kết và bế mạc, TS Bùi Việt Hương, Phó Viện trưởng Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ khẳng định ý nghĩa, thành công của hội thảo và cho biết: Hội thảo không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật có ý nghĩa lý luận sâu sắc mà còn là không gian đối thoại chính sách quan trọng, nơi hội tụ các góc nhìn chiến lược, các phân tích thực chứng và những gợi mở có giá trị đối với việc thúc đẩy quan hệ Việt Nam – Ấn Độ trong bối cảnh quốc tế và khu vực đang biến đổi sâu sắc. 

TS Bùi Việt Hương tin tưởng, trên nền tảng tin cậy chính trị, lợi ích chiến lược tương đồng và sự gắn kết lịch sử, văn hóa sâu sắc, quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường Việt Nam – Ấn Độ sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương cũng như trên thế giới. TS Bùi Việt Hương cho biết: Kết quả của Hội thảo sẽ được tổng hợp, báo cáo tới các cơ quan chức năng nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, tham mưu chiến lược và hoạch định chính sách đối ngoại trong tình hình mới.